Denuncian burla da Dirección Xeral de Minas ante o problema das presas de residuos tóxicos en San Fins

Varios colectivos de Vida e Ría denunciaron a “publirreportaxe” encuberta que apareceu o domingo 20 de agosto de 2017 en diversos medios, incluíndo unha páxina enteira nos xornais La Opinión A Coruña e o Faro de Vigo. No textocon fonte suposta na Dirección Xeral de Enerxía e Minas da Xunta de Galicia, preténdese minimizar a problemática e riscos das presas de colas mineiras das Minas de San Fins, indicando que son “de pequeño tamaño” e “exentas de aplicación de la normativa sobre estos embalses“. A Xunta é perfectamente consciente de que isto é falso, ao tratarse, no caso da maior, dunha presa de 9 metros de altura e 53 de cumprimento, que, ao almacenar residuos mineiros perigosos, está suxeita aos estrictos controis que establece o Real Decreto 975/2009, de 12 de junio, sobre gestión de los residuos de las industrias extractivas y de protección y rehabilitación del espacio afectado por actividades mineras.

A Xunta, e en particular a Dirección Xeral de Enerxía e Minas, é perfectamente consciente a estas alturas da titularidade das presas, que aparecen recollidas nos plans anuais de labores do Grupo Mineiro San Finx ata o ano 2000, no que se deixaron de presentar, incumprindo a normativa. O actual Director Xeral de Enerxía e Minas, que aprobou en 2009 un plan de explotación e de restauración que, misteriosamente, deixaba fóra as dúas presas é o principal responsable político por este feito e a tomadura de pelo que constitúe a “averiguación da titularidade” das presas, sobradamente demostrada. Tomadura de pelo á que agora se suma Augas de Galicia, que “no encuentra a su dueño” (!!!!).

Finalmente, resulta temeraria a afirmación de que “no se puede inferir que haya riesgo alto de ruptura“. Que hai entón? Risco medio? Risco baixo? En base a qué se inferiu que non existe ese risco? Temos que esperar a ver se repite no corazón da ría de Muros e Noia o colapso das balsas mineiros de Monte Neme, en Carballo, de 2014, índose a empresa responsable “de rositas”? Ou o de Aznalcóllar, ou o da mina de La Zarza este mesmo ano?

Noia Histórica súmase ás reivindicacións de Vida e Ría

A Asociación de Comerciantes e Profesionais Noia Histórica emitiu unha Declaración sumándose ás reivindicacións de Vida e Ría en relación á problemática ambiental das Minas de San Finx. A entidade empresarial reclama así a “instalación dunha planta de depuración activa para poder levar a cabo, de novo, a explotación da mina de San Finx, así coma o seguimento e garantías necesarias para o control da balsa de residuos que existe na actualidade e o arranxo das presas mineiras afectadas“.

Desde Noia Histórica, asociación creada para dinamizar a economía local e defender os intereses do empresariado da vila, destacan que “O respeto e proteción ao medio ambiente terá que ser sempre o primeiro obxetivo na explotación dos recursos naturais. En sí mesmo, esta política proteccionista constitue o mellor investimento económico” de modo a non “comprometer a calidade de vida e o futuro das xeracións presentes e futuras e axudando ao desenrolo integral da zona“.

Noia Histórica súmase así a outros colectivos profesionais e empresariais que veñen apoiando as reivindicacións de Vida e Ría, e que inclúen tamén a Asociación Turístico Comarcal Ría de Muros-Noia, que agrupa os empresarios de establecementos de turismo rural da comarca, a Asociación de Armadores de Artes Menores de Galicia ou o Sindicato Labrego Galego.

A Xunta nega que haxa risco alto de rotura inmediata da presa mineira de San Fins

O Goberno da Xunta ven de dar resposta á Pregunta do Grupo Parlamentario do Bloque Nacionalista Galego sobre as medidas destinadas a garantir a seguridade dos encoros mineiros de San Fins, no Concello de Lousame, rexistrada do Parlamento de Galicia o pasado 12 de xuño. A pregunta recuncaba sobre a comparecencia do director de Augas de Galicia en xaneiro de 2017, na que este indicaba que non tiña constancia “de que existise un risco inminente para a seguridade desa presa”. Sen embargo, poucos meses despois era a propia empresa a que indicaba que a presa presentaba un importante grado de deterioro. Desta volta, a Consellería de Medio Ambiente afirma novamente que “non se pode inferir que haxa un risco alto de rotura inmediata”.

Nas preguntas do BNG inqueríase se “realizou Augas de Galicia unha auscultación destas instalacións, atendendo aos criterios técnicos de seguridade e xestión de presas que permita soster, a día de hoxe, que non existe ningún risco asociado ás mesmas”, máis alá das observacións visuais de maio e outubro de 2016, contradictorias no que ás características das presas se refere. A Resposta do Goberno á Pregunta sobre as presas mineiras indica que desde Augas de Galicia se realizou un “informe descritivo das presas de cara a avaliar a súa situación e características”, pero este non se encontraba no expediente cando se lle proporcionou copia ás entidades personadas no mesmo.

Nas preguntas do BNG tamén se solicitaba información sobre a determinación da titularidade das presas, indicando Augas de Galicia que non atopara “datos concluíntes sobre a titularidade da presa”, aínda que matiza que “Para o caso de que tivese formado parte da explotación ou se tivese construído para darlle servizo volverase a requirir á empresa para que dea cumprimento ao solicitado e garanta a seguridade da presa”.

Finalmente, á pregunta de se irá “condicionar Augas de Galicia a eventual resolución de verteduras á restauración do espazo natural afectado polas presas mineiras”, a Xunta limítase a indicar que “Na resolución de autorización de vertido que se outorgue, se esta procede, impoñeranse a esta explotación todos os condicionantes que sexan necesarios para o cumprimento da normativa”.

San Finx: maldita hemeroteca!

A pesar do grande apoio social recibido ante a campaña de Vida e Ría, non ten faltado algún elemento que pretende ocultar, restar importancia ou directamente negar a contaminación que o complexo mineiro de San Finx ven causando no río do mesmo nome e, através del, á nosa Ría. Non obstante, unha simple búsqueda polo termo “san finx” na hemeroteca dixital de La Voz de Galicia, evidencia que as demandas de Vida e Ría non son algo novo.

Nunha noticia do sábado 6 de maio de 1978 La Voz dá conta da preocupación existente na organización local do Partido do Traballo (PTE) en Noia. Esta formación política denuncia “que esta localidad es uno de los «laboratorios de enfermedades mais logrados da provincia» a causa de la contaminación existente en el río Traba, causada por los vertidos de la mina de San Finx, la fábrica de cueros, el matadero, los talleres mecánicos y los detergentes procedentes de las casas”. A noticia ilustra a continuidade, case 40 anos depois, de algúns dos principais focos contaminantes da Ría.

Sete anos máis tarde, nunha noticia que aparece o 20 de febreiro de 1985, La Voz destaca o potencial do marisqueo na nosa Ría, entrevistando ao patrón maior de Noia, Rodrigo Molinos, e a representantes da asociación ecoloxista ADEGA. Ambos coincidían xa naquela altura que a contaminación e a extracción de area eran os principais perigos para o futuro do marisqueo e a multiplicación dos empregos que este viría a xerar: La contaminación está producida, según ADEGA, por desagües de poblaciones, especialmente Noia; vertidos de fábricas de curtidos, residuos que arroja a la ría el río de las minas de San Finx, y el basurero de Testal.

Esta situación insostible fai que, ao pouco, en 1987, a Fiscalía da Audiencia Territorial da Coruña, inicie as dilixencias por presunto delito ecolóxico, máis tarde trasladadas aos Xulgados de Noia, e que son finalmente arquivadas polo peche da explotación en 1990. Non obstante, os informes da policía xudicial e diversos organismos que acompañan as referidas dilixencias deixan en evidencia a magnitude do problema no momento do peche da mina e que continuaría latente ata a actualidade.

Un pobo que esquece a súa historia está condenado a repetí-la. A nosa Ría nin esquece nin pode esquecer a súa historia, nin permitir que os legados máis negativos desta enterren o seu futuro.

Bruxelas abre unha investigación formal sobre a Mina de San Fins

O Parlamento Europeo, por medio da súa Comisión de Peticións, vén de de iniciar unha investigación formal sobre a situación existente nas Minas de San Fins, particularmente pola posta en andamento dun proxecto de explotación que non foi sometido a avaliación de impacto ambiental e que supón o abandono de dúas presas mineiras de colas que implican “un elevado risco de contaminación”. A investigación iniciouse a partir dunha petición da Asociación Autonómica e Ambiental Petón do Lobo que foi admitida a trámite o pasado mes de xuño e que esta semana se acaba de facer pública.

O Parlamento Europeo solicitou tamén á Comisión Europea que leve a cabo unha investigación preliminar sobre os distintos aspectos do problema e remitiu do mesmo xeito a cuestión á Comisión de Ambiente, Saúde Pública e Seguridade Alimentaria para a súa información. A partir desta semana, calquera persoa ou entidade se pode personar no procedemento, através do portal de peticións do Parlamento Europeo, sendo necesario rexistrarse antes (o proceso non leva máis do que un par de minutos en total).

Desde Vida e Ría convídase a todas as persoas que queiran coñecer a situación existente a que se personen na “Petición 0059/2017, sobre una mina de wolframio de Lousame, en Galicia”, e que deste xeito poderán recibir información puntual sobre o proceso de investigación aberto. Para iso é necesario rexistrarse primeiro como usuario no Portal de Peticións, confirmar o rexistro abrindo o correo electrónico de confirmación e adherir á Petición 0059/2017.

Desde Vida e Ría destácase tamén o traballo realizado pola eurodeputada Lidia Senra así como por Ana Miranda, que teñen presentado xa oito preguntas no Parlamento Europeo sobre a situación nas Minas de San Fins e os riscos sobre a Ría, contribuído para que nas institucións europeas exista interese por velar polo cumprimento riguroso da normativa comunitaria neste caso. 

Unanimidade na Deputación da Coruña sobre o problema ambiental das Minas de San Fins

O pleno da Deputación da Coruña do 30 de xuño de 2017 aprobou por unanimidade, cos votos favorables de todos os grupos provinciais de PP, PSOE, BNG, Marea Atlántica, Compostela Aberta e Alternativa dos Veciños, unha Moción conxunta na Deputación da Coruña dos Grupos Provinciais de Marea Atlántica e Compostela Aberta sobre o Impacto Ambiental das Minas de San Fins, en Lousame. A moción foi presentada a instancias de Vida e Ría polos deputados provinciais Manuel Dios Diz e Daniel Díaz Grandío, despois dunha reunión celebrada en Noia o pasado 14 de xuño.

Despois de que se rexistrara a proposición o pasado día 27 de xullo, o Grupo Provincial do Partido Popular, a través do deputado provincial Agustín Hernández, realizou unha enmenda de substitución, que finalmente foi aceptada por todos os grupos. En relación ás presas mineiras, o portavoz do Partido Popular expresou que xa existe un risco asociado a estas pola súa antigüidade, o que xustifica a proposta de enmenda do seu grupo solicitando unha avaliación do estado das presas mineiras á Xunta de Galicia co obxecto de garantir a seguranza e cumprimento da normativa.

A portavoz do BNG, Ánxela Franco, manifestou o seu apoio ao acordo, aínda que destacando que a enmenda do Partido Popular “baixa o listón” das esixencias que foras acordadas nas mocións aprobadas en novembro de 2016 nos plenos de Muros e Noia, neste último case tamén por unanimidade. Reclamou á Xunta que, posto que este proxecto mineiro se presenta como “minaría do século XXI”, o sistema de tratamento a adoptar tamén precisa ser “do século XXI”, incorporando as esixencias e coñecementos científicos deste momento. Ánxela Franco aproveitou para lembrar o risco que supón a situación de abandono doutras vellas explotacións mineiras, como as de Boiro ou Porto do Son, e a inactividade da Xunta ao respecto.

Con estas intervencións, o acordo final foi adoptado por unanimidade nos seguintes termos:

  1. A Deputación da Coruña demandará da Xunta de Galicia, en concreto da Administración Hidráulica Galega, que na tramitación do expediente de autorización de valeirado do oco mineiro das minas de San Fins se garantan todas as medidas de control e de seguridade que permita a preservación das condicións medioambientais do dominio público hidráulico, así como a calidade das augas da ría de Muros-Noia, evitando calquera contaminación ou afección directa ou indirecta á calidade das augas.
  2. A Deputación da Coruña solicitará da Xunta de Galicia, en concreto á Consellería de Economía e Emprego a aplicación das medidas necesarias para garantir que a explotación mineira de San Fins se realice sen afectar a contorna, nin producir efectos negativos sobre o medio ambiente.
  3. A Deputación da Coruña solicitará á Xunta de Galicia a realización dunha avaliación da situación das presas mineiras existentes na explotación de San Fins co obxecto de garantir a súa seguridade, así como o cumprimento da normativa medioambiental.

Exposición de Motivos

A Deputación da Coruña recoñece a importancia histórica das Minas de San Finx, con máis de 100 anos de historia, como parte do patrimonio industrial da provincia. O patrimonio industrial axuda ás sociedades actuais a entender o seu pasado, pero tamén a comprender mellor prácticas que hoxe son rexeitadas de xeito unánime, tanto pola sociedade como polo marco xurídico, particularmente desde o punto de vista do medio ambiente, dos dereitos laborais e do respecto pola memoria histórica.

Dentro do patrimonio industrial, o patrimonio mineiro deixa sempre un legado ambivalente, de avances en algúns campos, pero tamén de fondas feridas nos ecosistemas e moitas veces na saúde das poboacións afectadas. Particularmente a minaría subterránea, deixa en todas as explotación de algunha importancia o problema do tratamento das augas ácidas de mina, con altas concentracións de metais pesados que, nalguns casos, como o cadmio, son extremadamente perigosos. A falta de conciencia ambiental fixo que, ao seu peche, explotacións deste tipo deixaran sen resolver o problema continuado no tempo que representan estas drenaxes ácidas.

A responsabilidade para non perpetuar as más prácticas mineiras do pasado implica desde logo a empresas e administracións, pero tamén á sociedade, que precisa estar consciente e alerta sobre os riscos asociados ás industrias extractivas. A educación ambiental é un importante instrumento neste sentido, e tamén o patrimonio industrial se presta a mostrar os erros do pasado para que non se repitan no futuro. No caso das Minas de San Finx, cuxa actividade se paralizara xa en 1990 e que agora pretende reiniciarse, é necesario garantir, como en todos os casos nos que se retomen antigas explotacións, que os proxectos se axustan aos parámetros legais e ambientais do presente, asumindo igualmente as responsabilidades de restauración sobre a situación herdada.

As dúbidas sobre o proxecto de San Finx fixeron que concellos como o de Noia e o de Muros aprobaran mocións de oposición á autorización de verteduras de augas residuais industriais en novembro de 2016 e que, semanas despois, as catro confradías da ría e diversas asociacións, organizacións profesionais e institucións públicas presentaran alegacións contra o proxecto proposto pola empresa concesionaria. Ao problema das verteduras de augas de mina, e particularmente ao seu tratamento, súmase a existencia de dúas presas mineiras no cauce fluvial, colmatadas de centenas de millares de metros cúbicos de residuos mineiros. O acontecido fai poucos anos coas balsas mineiras de Monte Neme fai que sexa necesario extremar as precaucións para que un desastre desas características non volte a producirse na nosa provincia, precisamente no corazón da producción mariqueira da provincia.

De feito, o pasado mes de marzo, pese á negativa da empresa a admitir os vertidos e as denuncias que presentou contra a asociación ADEGA por teren realizado tomas de mostras de auga, o organismo autónomo dependente da Xunta, Augas de Galicia, abriu un expediente que confirmaba non só a contaminación do rego de San Fins -afluente do río Vilacoba que, á súa vez, desauga na Ría de Noia-, senón que a presenza dalgúns metais pesados como o cadmio multiplican por 28 os máximos permitidos polas normas de calidade ambiental. Os límites legais de cadmio, cobre e zinc supéranse mesmo

Os problemas expostos e a preocupación social existente non só nos concellos directamente afectados, senón que tamén en toda a comarca e mesmo a nivel galego e internacional, xustifican o interese da Deputación da Coruña por esta cuestión, e que esta preste todo o seu apoio aos colectivos profesionais, asociacións e concellos directa ou indirectamente afectados.

A Deputación da Coruña leva a pleno unha moción sobre o impacto ambiental das Minas de San Finx

Os deputados provinciais Manuel Dios Diz e Daniel Díaz Grandío, portavoces dos Grupos Provinciais de Compostela Aberta e da Marea Atlántica, rexistraron o 27 de xullo unha Moción conxunta na Deputación da Coruña dos Grupos Provinciais de Marea Atlántica e Compostela Aberta sobre o Impacto Ambiental das Minas de San Fins, en Lousame. A proposta,que será debatida no Pleno da Deputación Provincial o vindeiro venres 30 de xuño, insta ao ente provincial a sumarse ás mocións xa aprobadas polos concellos de Muros e Noia, rexeitando a solicitude da empresa concesionaria para verter as augas residuais da explotación.

Na iniciativa, os dous grupos provinciais lembran que o pasado mes de xaneiro a asociación ADEGA foi denunciada por ter tomado mostras de augas no entorno da mina, con resultados que foron ao pouco confirmados por análises oficiais de Augas de Galicia, que detectaron nesas augas a presenza de metais pesados, como o cadmio, en cantidades que multiplicaban por 28 os máximos legais admitidos.

Tamén lembran a rotura dunha balsa mineira, hai escasos anos, no Monte Neme (Carballo), e o risco que suporía para a saúde humana e a produción marisqueira da ría de Noia un accidente destas características en San Fins. De feito, as catro confrarías da ría e diversas asociacións, organizacións profesionais e institucións públicas presentaron alegacións contra o proxecto de verteduras presentado pola empresa concesionaria.

De aprobarse a moción, a Deputación Provincial solicitará á Xunta un informe sobre a ausencia de trámite de avaliación de impacto ambiental das minas de San Fins, e sobre os antecedentes de verteduras de augas ácidas ao dominio público hidráulico en relación ás presas mineiras da explotación.

A presentación desta iniciativa, promovida pola campaña «Vida e Ría ou Minería?», responde a unha demanda transmitida por representantes de diversas entidades integradas na mesma ao voceiro provincial de Compostela Aberta, Manuel Dios, durante unha xuntanza mantida en Noia o pasado 14 de xuño, na cal se trataron diversos temas de índole provincial que afectan aos concellos da comarca.

O Goberno de Madrid desenténdese da situación en San Finx

Na resposta do Goberno central á Pregunta do Grupo Parlamentario de Unidos Podemos-En Comú Podem-En Marea no Congreso dos Deputados sobre a falta de Estudo de Impacto Ambiental na explotación da mina de San Fins, en Lousame (A Coruña), formulada o 23 de febreiro de 2017 pola deputada Alexandra Fernández Gómez, o executivo de Madrid optou por desentenderse da situación das Minas de San Finx, alegando a transferencia de competencias á administración autonómica.

Non obstante, a pregunta cuestionaba os motivos para que o Goberno de Madrid tivese entregado cuatiosas subvencións e axudas, incluíndo varias recentes, a un proxecto que carece de estudo de impacto ambiental e que pretende non asumir as súas responsabilidades ambientais sobre os espazos degradados pola actividade mineira. O goberno central é tamén responsable pola xestión do  Inventario Nacional de Depósitos de Lodos, no que non se están a considerar as presas existentes nas Minas de San Finx.

Ante esta resposta, desde o Grupo Parlamentario de Unidos Podemos-En Comú Podem-En Marea no Congreso dos Deputados van formular unha nova solicitude de información atendendo aos feitos que veñen denunciando varios dos colectivos participantes en Vida e Ría.

Vida e Ría pide solucións para San Fins no día mundial do medio ambiente

No día mundial do medio ambiente, que se celebra cada ano o 5 de xuño, e que desta volta coincide co primeiro mes de vida da campaña Vida e Ría ou Minaría?, as entidades e persoas involucradas na iniciativa esixen solucións urxentes para os graves problemas ambientais asociados coa Mina de San Finx en Lousame, particularmente: 1) a construción dunha planta de tratamento activo de drenaxes ácidas de mina, que acabe co problema da contaminación por metais pesados; 2) a restauración do espazo afectado polas presas mineiras, en particular a maior, de modo que deixe de ser unha ameaza para toda a Ría; 3) que o conxunto dos proxectos da Mina de San Finx sexan sometidos a avaliación de impacto ambiental, como esixe a lexislación.

Aproveitando a efeméride, desde Vida e Ría pídese responsabilidade ás diversas administracións públicas implicadas, e que tanto no día de hoxe como nos 365 días do ano deben velar polo interese xeral, o medio ambiente, a saúde pública e o modo de vida de millares de familias de toda a ría que depende directamente da calidade das augas que bañan a comarca. Por isso, anúnciase que esta é unha campaña que nace para quedar, conscientes de que a Mina de San Finx, a pesar da gravidade e especiais características dos riscos ambientais que entraña, é unha máis das ameazas que se cernen sobre o delicado equilibrio ambiental da ría.

Vida e Ría instala posto informativo na II Feira do Medioambiente

Vida e Ría uniuse este domingo, 4 de xuño, ás actividades da II Feira do Medioambiente organizada no Paseo dos Poetas da Alameda de Noia. Aproveitando esta concurrida convocatoria, a campaña instalou unha mesa informativa desde a que se repartiron varios centos de e dípticos recollendo ademais numerosas asinaturas esixindo solución para o risco que supoñen as presas mineiras e drenaxes con metais pesados da Mina de San Finx. Tanto o díptico como follas de asinaturas están disponibles na web da campaña.

Durante a xornada de mañá, que continuou pola tarde, xente de Noia e doutros puntos da comarca achegáronse ao posto de Vida e Ría para coñecer máis detalles sobre a problemática, e tamén para proporcionar novas informacións, como por exemplo á afección en Noia e Lousame da chamada “catástrofe de 1960”, ano no que rebendou a maior das presas mineiras, levando río abaixo grandes cantidades de residuos mineiros contaminados.

Durante a feira tamén se presentaron as camisolas que vén de lanzar a campaña Vida e Ría e que pretender dar maior difusión á mesma e axudar a sufragar os gastos de materiais informativos. Podes encargar a túa no formulario da páxina Participa!